Blog

Reflecteren kun je leren

Herken je misschien van jezelf dat je steeds in dezelfde situatie vastloopt? Of dat een bepaalde emotie je steeds tegenhoudt om iets te doen of te laten? Dan is het waarschijnlijk tijd om te leren reflecteren. Zie het als met jezelf in gesprek gaan. 

Wat is reflecteren?

Reflecteren of zelfreflectie is de vaardigheid om naar jezelf te kijken in een spreekwoordelijke spiegel. Je kijkt naar hoe je werkt, reageert, of juist niet. Welke emoties je ervaart en wat die emoties met je doen. Dat probeer je zo neutraal mogelijk te doen. Je vraagt je af wat goed ging en wat er niet goed ging. Wat er effectief was en waarom dat zo was. Het betekent ook dat je ziet wat je kwaliteiten en sterke eigenschappen zijn. Dat je eerlijk bent over dingen waar je niet goed in bent en of je die zou willen veranderen. Zelfreflectie is het vermogen om kritisch naar jezelf te kijken, zonder jezelf te veroordelen. Het doel is ontwikkeling en verbetering. Dit alles vanuit de gedachte dat je maar één ding echt kunt veranderen en dat is jezelf.

Waarom zou je?

Het is makkelijk om de oorzaak van alles wat er mis of minder goed gaat buiten jezelf te zoeken. De ander. De omstandigheden. Het weer. De dichte spoorwegovergang. Er is altijd wel een reden aan te wijzen. Het probleem met al die redenen is dat ze niet in je cirkel van invloed zitten. Je kunt een ander niet vertellen dat ze anders op jou moeten reageren. Tuurlijk, dat proberen we wel. Maar echt werken doet het nooit. Ook omstandigheden, het weer of de spoorwegovergang kun je meestal niet veranderen.
 
Wat wel kan is het veranderen van je eigen gedrag. Als je iemand op een andere manier benadert dan je eerst deed, zal de reactie waarschijnlijk ook anders zijn. Daarvoor moet je je bewust zijn van je gedrag en het effect ervan. Je moet dus kunnen reflecteren op wat je deed, het resultaat daarvan en of dat gewenst was of niet. Dan kun je een idee vormen over wat je de volgende keer anders wilt doen. En dan weer reflecteren. Soms moet je het andere of nieuwe een tijdje volhouden voor je effect ziet of ervaart.
 
Een belangrijk voordeel van zelfreflectie is dat het een veilige manier is om aan jezelf te werken. Heel anders dan feedback vragen. Die kan soms hard of ongenuanceerd aankomen. In gesprek met jezelf is veilig omdat het geen oordeel van buitenaf meebrengt. Je kunt op die manier eerlijk naar je goede en minder goede kanten kijken en daar met kleine stapjes aan werken. Je persoonlijke ontwikkeling is best een spannend proces zijn. Daar het oordeel van anderen even buiten laten kan een goed idee zijn. Je zult merken dat het ontvangen van feedback op den duur ook makkelijker wordt, omdat je vaak zelf al tot bepaalde conclusies bent gekomen. De feedback zal dan veel minder rauw op je dak vallen.
 

Hoe doe je dat dan?

Zelfreflectie is een vaardigheid die je kunt leren en waar je door consequent te oefenen beter in wordt. Om te beginnen zijn een aantal startvragen heel behulpzaam. Ik heb een spiekbriefje gemaakt met daarin drie vragen waar je mee kunt beginnen. De eerste is hoe het met je gaat. Het lijkt een eenvoudige vraag, maar er zullen momenten zijn dat je eigenlijk geen idee hebt. Dat is ok. Het gaat erom dat je leert te voelen hoe het met je gaat. Als je namelijk een “bah”-dag hebt, zal dat invloed hebben op je reacties naar anderen en omstandigheden. Je kunt er dan voor kiezen om bepaalde dingen even niet te doen. Of juist wel, als het een heel goede dag is.
 
De tweede vraag is wat je hebt gedaan of meegemaakt. Het gaat hier om de belangrijke gebeurtenissen, niet om een opsomming van je dag. De dingen die zijn blijven hangen, om goede of vervelende redenen. Het kan alles zijn! Een goed gesprek, een ontmoeting waar je compleet van in de war was, een nieuwsbericht dat je verdrietig maakte. Of iets wat er niet was. Het gemis van mensen om je heen, een telefoontje dat je verwachtte maar niet kwam.
 
De derde vraag, wat je over jezelf geleerd hebt, gaat dieper in op waarom je juist die gebeurtenis opschrijft. Waarom is het blijven hangen? Welke emotie hoorde erbij? Maakte het je blij, bang, gelukkig, onrustig? Je gaat zo je primaire reactie in relatie tot een gebeurtenis leren zien. Je zult gaan zien wanneer die reactie helemaal niet effectief is en je dus afvagen of je daar een volgende keer anders mee om wilt en kunt gaan.
 

Praktische tips bij leren reflecteren

Als vakmens weet je dat het aanleren van vaardigheden niet vanzelf gaat. Het is oefenen, volhouden, nog meer oefenen en zo langzaam steeds beter worden. Voor het leren reflecteren geldt precies hetzelfde. Regelmaat en kleine stapjes zullen je helpen. Begin met drie vragen, zelf bedacht of van iemand afgekeken. Kies een vast moment van de dag, iedere dag. Stel jezelf als doel om op de meeste dagen van de week te reflecteren. (De meeste dagen, omdat alle dagen zeer waarschijnlijk onhaalbaar is. Er is niets zo demotiverend als een onhaalbaar doel. Vijf dagen gereflecteerd? Top, doel gehaald!)
 
Wat je ook opschrijft, het is goed. Dat is een belangrijke punt om in gedachten te houden. Foute antwoorden bestaan niet. Hoe meer inzicht je krijgt, hoe beter je jezelf leert kennen, hoe meer de antwoorden je gaan helpen. Dus wees zo eerlijk als je kunt en durft. Je schrijft dit alleen voor jezelf! Niemand krijgt het ooit te zien. Het is niet bedoeld als biografie.
 
Hoe dan ook; hou vol! Het duurt echt wel 4 tot 6 weken voor het een beetje vanzelf gaat. Reflectie is geen snelle fix voor wat dan ook. Het is een gewoonte die je aan wilt leren om liefst voor altijd vol te houden. Want er zal altijd nog meer te leren zijn.
 

Hulp inschakelen

Niet alles is op te lossen met zelfreflectie. Vooral het reflecteren op emoties kan lastig zijn. De trigger die de emotie losmaakt kan helemaal onbewust en zelfs oud zijn. Hulp inschakelen is waardevol als je bij sommige zaken niet duidelijk krijgt waarom je reageert zoals je doet. Als er geen aanwijsbare reden voor lijkt te zijn. Dat is een goed moment om na te denken over het inschakelen van een coach. Iemand die je kan helpen om een laag dieper te kijken, zodat je de emotie wel begrijpt en er dan actief mee aan de slag kunt. We hebben allemaal dingen opgeslagen die we zelf niet (meer) kunnen zien.

Meer blogs

Goed zijn in je vak is niet genoeg

Goed zijn in je vak is niet genoeg. Niet als je ook teamleider of projectleider of manager bent. Je bent het misschien geworden door je kennis van het vak, je lange staat van dienst of je ongeëvenaarde praktische vaardigheden. Maar dat is niet genoeg. In deze rol is het nodig om met net zoveel aandacht en doorzettingsvermogen vakmens te worden in dat andere vak; leidinggeven.

Read More »

Verander de focus

Leidinggeven gaat altijd over jezelf, anderen en de organisatie. In een ideale wereld is er een balans tussen die drie perspectieven. In de realiteit zul

Read More »